PDF’te Hassas Bilgiyi Gerçekten Silen Sansürleme Rehberi

Zaman zaman bir mahkeme dilekçesi ya da resmî bir rapor, “karartılmış” kısımları herkes tarafından okunabildiği için gündeme gelir: Metni seçip yeni bir belgeye yapıştırmak yeterli olmuştur. Siyah şeritler oradadır ama altındaki kelimeler de yerli yerindedir. Bir PDF’i doğru şekilde sansürlemek zor değildir; yalnızca akla ilk gelen yöntemin neden işe yaramadığını anlamak gerekir.

Siyah kutu neden sansür değildir?

Bir PDF sayfası üst üste dizilmiş komutlardan oluşur: şu metni buraya yaz, şu resmi oraya koy, en üste bir dikdörtgen boya. Bir açıklama ya da çizim aracıyla siyah bir şekil eklediğinizde, bu yığına yalnızca bir komut daha eklersiniz. Orijinal metin hâlâ dosyadadır; aynı konumdadır, aranabilir ve kopyalanabilir. Kutu, onu yalnızca sayfaya sizin beklediğiniz şekilde bakan kişilerden gizler.

Böyle bir örtünün ardını görmenin birkaç kolay yolu vardır:

• Metin seçme aracıyla alanı seçip kopyalamak ve herhangi bir düzenleyiciye yapıştırmak.
• Okuyucunun arama özelliğini kullanmak; kutunun altındaki kelimeleri bulup vurgular.
• Dosyayı, açıklamaları ve çizilmiş şekilleri taşımaya ya da silmeye izin veren bir düzenleyicide açmak.
• PDF’i Word’e ya da düz metne dönüştürmek; dönüştürücü şekli yok sayar ve metni çıkarır.

Koyu renkle vurgulamak, metnin rengini beyaza çevirmek ya da yazı boyutunu küçücük yapmak da aynı nedenle başarısız olur. Üstüne siyah bir resim yerleştirmek de öyle. Keçeli kalemle kararttığınız bir sayfayı taramak ise ancak mürekkep gerçekten tam örtücüyse işe yarar; bazı mürekkepler kontrast ayarlandığında saydamlaşır.

Hassas verinin saklanabileceği diğer yerler

Görünen sayfa tertemiz olsa bile bir PDF başka yerlerde bilgi taşıyabilir:

• Belge özellikleri ve üst veriler: yazar adı, şirket, orijinal dosya adı, kullanılan yazılım; bazen de amaçlanandan fazlasını ele veren bir başlık ya da konu.
• Yer imleri: Müvekkilin tam adını taşıyan bir yer imi, doğrudan kararttığınız bölüme işaret eder.
• Yorumlar ve açıklamalar: İnceleme notları, yapışkan notlar ve yanıtlar sayfa içeriğinden ayrı saklanır.
• Form alanları: Bir alandaki değer, üstüne bir şey çizilmiş olsa bile dosyada kalabilir.
• Ekler: PDF, gömülü dosyalar içerebilir; örneğin bir tablonun arkasındaki orijinal Excel dosyası.
• Gizli katmanlar: Bazı belgelerde varsayılan olarak kapalı olan ama dosyada duran isteğe bağlı içerik katmanları bulunur.
• Dosya adı: Unutması kolaydır ve çoğu zaman en çok şey anlatan kısımdır.

Gerçek sansürleme nasıl çalışır?

Gerçek sansürleme içeriğin görünüşünü değil, kendisini kaldırır. Bunu yapan yazılımlar iki yoldan birini izler: Ya işaretlenen alandaki metin ve grafikleri silmek için çizim komutlarını düzenler ya da etkilenen sayfayı, işaretli alan içine işlenmiş bir resme dönüştürüp orijinal sayfa içeriğini tamamen atar.

vupdf’in PDF Sansürle aracı ikinci yolu izler, çünkü bu yol işaretin altında hiçbir şeyin kalmayacağını garanti eder. Alanları sürükleyerek işaretlersiniz, Karart ya da Bulanıklaştır yöntemini seçersiniz; araç işaretli her sayfayı, işaretli alanları doldurulmuş bir resim olarak yeniden oluşturur. Sayfanın eski metinleri, fontları, resimleri ve açıklamaları; o sayfalara ait form alanları ve yer imleriyle birlikte kaldırılır. Belge genelindeki ekstralar da silinir: ekli dosyalar, belge özellikleri (başlık, yazar, konu, anahtar kelimeler), XMP üst verileri ve belge betikleri. Artık hiçbir yerden başvurulmayan artık nesneler de kaydedilen dosyaya alınmaz. İşaret konmayan sayfalara dokunulmaz.

Bilinmesi gereken bazı ödünler vardır. Sansürlenen sayfa bir resme dönüşür; bu yüzden üzerindeki geri kalan metin artık seçilemez ve aranamaz, dosya da bir miktar büyüyebilir. Sayfanın geri kalanının yeniden aranabilir olması gerekiyorsa, sansürlenmiş sonucu ardından OCR’dan geçirebilirsiniz. Araçta ayrıca işaretlenen alanı her sayfada aynı konuma uygulayan bir seçenek bulunur; isim ya da hesap numarası içeren ve her sayfada tekrar eden bir üst bilgi için kullanışlıdır.

KVKK ve GDPR kapsamında kişisel veriler

Türkiye’de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), Avrupa Birliği’nde ise GDPR, kuruluşlardan yalnızca amacın gerçekten gerektirdiği kişisel verileri paylaşmalarını bekler. Belgeleri müşterilere, mahkemelere, denetçilere ya da kamuya gönderirken bu beklentiyi karşılamanın gündelik araçlarından biri sansürlemedir. Kontrol edilmesi gereken tipik bilgiler şunlardır:

• Ad soyad, T.C. kimlik numarası, pasaport ve vergi numarası
• Ev adresi, telefon numarası ve kişisel e-posta adresi
• Banka hesap numarası ve IBAN, kart numarası, maaş bilgileri
• Teşhis, reçete ve rapor gibi sağlık bilgileri
• İmzalar, kişilerin fotoğrafları ve araç plakaları
• Belgede adı geçen ama konuyla ilgisi olmayan üçüncü kişilere ait bilgiler

Hangi verilerin çıkarılması gerektiği amaca ve alıcıya göre değişir; sağlık verileri gibi bazı kategoriler her iki düzenlemede de özel nitelikli veri olarak daha sıkı korunur. Hukuki bir yükümlülük konusunda emin değilseniz kurumunuzda kişisel verilerden sorumlu birime ya da hukuk danışmanınıza başvurun.

Paylaşmadan önce kontrol listesi

1. Bir kopya üzerinde çalışın; sansürlenmemiş orijinali ayrı ve güvenli bir yerde saklayın.
2. Belgenin tamamını bir kez okuyun; üst ve alt bilgiler, tablolar, dipnotlar ve ekler dahil her bilginin geçtiği her yeri bulun.
3. Tüm alanları işaretleyin, ardından sansürleme aracıyla yeni bir dosya oluşturun.
4. Sonucu açın ve sansürlenen alanlardaki metni seçip kopyalamayı deneyin. Hiçbir şey çıkmamalı.
5. Çıkardığınız isimleri, numaraları ve anahtar kelimeleri sonuç dosyasında aratın. Hiçbir eşleşme olmamalı.
6. Belge özelliklerine bakın, bilgi ele veren alanları düzenleyin ya da temizleyin; bilgiyi açığa çıkaran yorum, ek ya da yer imi kalmadığından emin olun.
7. Dosya adında kişisel veri varsa dosyayı yeniden adlandırın.
8. Ancak bundan sonra gönderin ya da yayımlayın.

vupdf’in PDF Sansürle aracı terimleri otomatik olarak aramaz; okuma adımı size aittir. Son olarak normal yakınlaştırmada göz gezdirmek de faydalıdır: Birkaç piksel küçük kalan bir işaret, bir satırın üst kısmını ya da bir rakamın kuyruğunu açıkta bırakabilir.

Uzun ya da çok kişinin bilgisini içeren belgelerde işi ikiye bölmek de işe yarar: Biri alanları işaretlesin, başka biri sonucu bağımsız olarak kontrol etsin. Aynı belgeye uzun süre bakan bir göz, gözden kaçan bir satırı kolayca atlayabilir.

Son söz

Metnin üstüne çizim yapmak onu gözden saklar ama dosyada bırakır. Gerçek sansürleme içeriğin kendisini kaldırır, sonrasında yapılan dikkatli bir kontrol de gittiğini doğrular. Görünen sayfanın ötesine, yani üst verilere, yer imlerine, eklere ve dosya adına bakmak için birkaç dakika ayırın; korumak istediğiniz bilginin sızması için bunlardan yalnızca birinin açık kalması yeterlidir.